Σχολικός εκφοβισμός και θυματοποίηση: Ερμηνεία και παρεμβάσεις

Σκοπός του μαθήματος είναι να προσφέρει ένα θεωρητικό πλαίσιο για την αναγνώριση και ερμηνεία των εκφοβιστικών συμπεριφορών στο σχολείο, με βάση τις διαθέσιμες προσεγγίσεις της Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Έμφαση θα δοθεί στη συζήτηση της πιθανής εφαρμογής των θεωριών και των εμπειρικών δεδομένων στην τάξη του νηπιαγωγείου.
Στις αρχικές διαλέξεις θα οριοθετηθεί εννοιολογικά η έννοια του εκφοβισμού και της επιθετικότητας και θα εντοπιστούν τα κριτήρια με βάση τα οποία μία συμπεριφορά κατατάσσεται ως εκφοβιστική ή προκοινωνική. Θα συζητηθούν κριτικές θεωρητικές προσεγγίσεις που έχουν προταθεί αναφορικά με την παραπάνω ταξινόμηση που αποκλείει ή συμπεριλαμβάνει κάποιες συμπεριφορές από την τυπολογία του εκφοβισμού. Επίσης, θα εντοπιστούν και θα σχολιαστούν κριτικά οι υπάρχουσες μεθοδολογίες καταγραφής και αξιολόγησης περιστατικών εκφοβισμού βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων (π.χ. επανάληψη, πρόθεση, σκοπιμότητα).
Στις επόμενες διαλέξεις θα αναλυθούν οι μορφές του εκφοβισμού, καθώς και οι λειτουργίες της επιθετικότητας που έχουν προταθεί από την ψυχολογική έρευνα. Σε αυτό το πλαίσιο θα γίνει λόγος για εκδηλώσεις της επιθετικότητας που συνδέονται με την ταυτότητα του παιδιού-θύματος και συνδέονται με προκατειλημμένες στάσεις, όπως ο ομοφοβικός και ρατσιστικός εκφοβισμός.
Στο πλαίσιο των επόμενων μαθημάτων, οι φοιτητές/τριες θα εξοικειωθούν με θεωρητικές προσεγγίσεις και υπάρχοντα εμπειρικά ευρήματα που αφορούν τον εκφοβισμό και τη θυματοποίηση, εντοπίζοντας προοπτικές και περιορισμούς των ερμηνειών που προτείνονται από την ψυχολογική έρευνα. Όπως θα επισημανθεί, ορισμένες ερμηνείες του εκφοβισμού συνδέονται με ατομικά χαρακτηριστικά του ψυχοκοινωνικού προφίλ του παιδιού, ενώ άλλες λαμβάνουν υπόψη την επίδραση του κοινωνικού πλαισίου. Ακόμα θα εντοπιστεί η συμβολή της λογοψυχολογίας και της ανάλυσης λόγου στη μελέτη του καθημερινού λόγου περί του εκφοβισμού και στον εντοπισμό τρόπων με τους οποίους η κοινή ιδεολογία πληροφορεί τις εν λόγω ρητορικές κατασκευές.
Τέλος, οι φοιτητές/τριες θα εξοικειωθούν με τον σχεδιασμό παρεμβάσεων πρόληψης και διαχείρισης του/της εκφοβισμού/θυματοποίησης, προτείνοντας πρακτικές και προγράμματα προσαρμοσμένα στο πολιτισμικό και σχολικό πλαίσιο. Έμφαση θα δοθεί σε κριτικές προσεγγίσεις κοινοτικής παρέμβασης, όπως έχουν αναπτυχθεί κατά τα τελευταία χρόνια στον ελληνικό και διεθνή χώρο για τη διαχείριση του εκφοβισμού στο σχολείο.